βιβλία για γάτες

Ένα καλοκαιρινό απόγευμα, 6 κορίτσια με τις μαμάδες τους, συγκεντρώθηκαν σε μία δροσερή βεράντα με αναπαυτικά καθίσματα και σπιτική λεμονάδα, για να γνωριστούν μεταξύ τους και να μιλήσουν για γάτες.  Όταν είχαν γίνει οι προτάσεις για τη θεματολογία της πρώτης συνάντησης, δε θα το κρύψω ότι, “οι Γάτες” δεν ήταν πρώτες στη λίστα μου.  Ήταν όμως πρώτες στη λίστα της κόρης μου, όπως και των υπόλοιπων 5 κοριτσιών.  Ξαφνικά αισθάνθηκα να με κυριεύει ο τρόμος ότι θα περνούσα ένα ολόκληρο απόγευμα με σχεδόν άγνωστες κυρίες και τα παιδιά τους, που θα περίμεναν, μάταια, από εμένα να μιλήσω για χαδιάρικα και χνουδωτά ζωάκια…
Η βεβαιότητά μου ήταν απόλυτη: θα τους απογοήτευα όσο κανείς μέχρι τώρα!

Δε μπορούσα όμως να κάνω πίσω πια, απ’ όλα τα θέματα που είχαν προταθεί για την πρώτη συνάντηση της ομάδας ανάγνωσης – αφήγησης για κορίτσια 4-5 ετών, οι μικρές “αναγνώστριες” είχαν επιλέξει τις Γάτες!

Η πρώτη online “συνάντηση” με τις μαμάδες ήταν ενδεικτική του πόσο διαφορετική ήταν η πραγματικότητα.  Είχα ζητήσει απ’ όλες να έχουν διαβάσει το βιβλίο ” Ο Κόσμος είναι Στρογγυλός”, της Γκέρτρουντ Στάιν, ώστε να προσπαθήσουμε μέσα απ’ αυτό να θυμηθούμε την αίσθηση του να είσαι παιδί, να σκέφτεσαι, να αισθάνεσαι, ν’ αντιλαμβάνεσαι το χρόνο, τη σπουδαιότητα των πραγμάτων, τη θέση σου μέσα στον κόσμο… να ζεις, ως παιδί.
Οι αντιδράσεις ήταν ενδιαφέρουσες, και θα παρουσιαστούν αργότερα, σε διαφορετική ανάρτηση…

Αφού μιλήσαμε αρκετά για το βιβλίο αυτό και συζητήσαμε για τα διαδικαστικά της λέσχης, ζήτησα να προτείνουν βιβλία με θέμα τις Γάτες και να μου περιγράψουν τον τρόπο που αντιμετωπίζουν το θέμα “ανάγνωση” στο σπίτι τους.  Είχα ήδη αρκετά βιβλία υπόψιν μου, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, και είχα συγκεντρώσει αρκετά στοιχεία από τη συζήτηση που είχε προηγηθεί, αλλά το σημαντικό ήταν ν’ αρχίσουμε να μαθαίνουμε πια και η μία την άλλη.

Με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα ότι τα μέλη της ομάδας μοιράζονταν αρκετά κοινά χαρακτηριστικά, που θα έκαναν τη λειτουργία της ευκολότερη:

• Σε όλα τα σπίτια διάβαζαν σχεδόν κάθε μέρα.
• Τα παιδιά ήταν συνηθισμένα στην ανάγνωση μεγάλων ιστοριών και ολόκληρων βιβλίων, σε συνέχειες.
• Οι γονείς χρησιμοποιούσαν τα βιβλία ως αφετηρία για ποικίλες δημιουργικές δράσεις και συζητήσεις.
• Επισκέπτονταν συχνά τα βιβλιοπωλεία και αφιέρωναν αρκετά χρόνο ψάχνοντας γι αυτό που θεωρούσαν “σημαντικό βιβλίο”.
• Είχαν όλοι κάρτες δανεισμού από τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, την οποία είχαν όλα τα παιδιά επισκεφτεί τουλάχιστον μία φορά (στην κατάσταση που βρίσκεται αυτό που ονομάζουμε δημοτική βιβλιοθήκη στην παρούσα φάση, ποιος μπορεί να τα κατηγορήσει;!)
• Μπορούσαν να συγκεντρωθούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε ένα συγκεκριμένο θέμα και να ακολουθούν κανόνες, κατανοώντας πριν απ’ όλα την αναγκαιότητα ύπαρξης ενός κανονισμού.
• Τα παιδιά “διάβαζαν” από μνήμης στις κούκλες τους, έφτιαχναν, και κάποιες φορές εικονογραφούσαν, τις δικές τους ιστορίες, και σκάρωναν αστεία στιχάκια με κάθε ευκαιρία.
• Αγαπούσαν τα βιβλία και ήθελαν να μοιραστούν την εμπειρία της ανάγνωσης!

Μετά από συστάσεις, συνεννόηση, καθοδήγηση και προετοιμασία των μαμάδων, διάβασαν και έφεραν μαζί τους βιβλία με παράξενες ιστορίες για γάτες ασυνήθιστες: που δε νιαούριζαν, που ήθελαν αν γίνουν πουλιά, που πήγαιναν μόνες τους, που μεθούσαν και χόρευαν ταγκό, που είχαν προφίλ ελληνικό, που ζούσαν στην Κοπεγχάγη, που πετούσαν, που έπιναν βουτυρόγαλα, που ήταν φίλες με ποντίκια και σκυλιά!

You can make reading more social by forming a mother-daughter book club. These reading groups have been growing in popularity during the last decade, and it’s easy to see why. Among the many benefits you may enjoy, book clubs help you to

stay close to your daughter as she grows connect with others in the community around you, including other moms and daughters, teachers, librarians and encourage your daughter to read for fun, an important factor in overall literacy.

With a little bit of thought and planning, you could have a book club ready to go in no time.

- See more at: http://sandiegofamily.com/component/content/article/1010-six-steps-to-starting-a-mother-daughter-book-club#sthash.yOmyxibW.dpuf

Οι περισσότερες απ’ αυτές τις ιστορίες και τα ποιήματα προτείνονται σε αρκετά μεγαλύτερα παιδιά. Και για κάποια από αυτά υπήρχαν επιφυλάξεις ως προς τη θεματολογία τους.  Κι ένα χρειάστηκε να το μεταφράσουμε οι ίδιες από τ’ αγγλικά.  Τίποτα όμως δε μας σταμάτησε…
Με το τέλος της ανάγνωσης από κάθε μία μαμά του κομματιού που είχαμε ορίσει, με απλές και συγκεκριμένες τεχνικές ενθαρρύναμε τα παιδιά να μιλήσουν…
Οι εκπλήξεις διαδέχονταν η μία την άλλη!
Άνοιγαν συνεχώς νέοι δρόμοι που μας επέτρεπαν να κοιτάξουμε λιγάκι μέσα στους κόσμους των κοριτσιών.  Ενώ εκείνες μιλούσαν για τα βιβλία, εμείς αντιλαμβανόμασταν πράγματα που ήταν πολύ σημαντικά για τις ίδιες και δε θα μπορούσαν να είχαν προκύψει σε συζητήσεις της καθημερινότητας.
Τα κορίτσια ήταν έτοιμα να μιλήσουν περισσότερο απ’ όσο εμείς ήμασταν έτοιμες ν’ ακούσουμε!  Οι σκέψεις και τα συναισθήματα που προσπαθούσαν να εκφράσουν ήταν τόσα πολλά.  Κατόρθωσαν με σχετική ευκολία να εμπλακούν και σε συζητήσεις μεταξύ τους, αν και δεν μπορούσαν πάντα να έχουν υπομονή ή να διατηρούν την ψυχραιμία τους!
Υπήρχαν όμως αρκετές στιγμές που παρακολουθούσαμε άφωνες, καθώς παρουσίαζαν με τόση καθαρότητα θέσεις για όλα τα θέματα, που σε εμάς προκαλούν τεράστια συναισθηματική φόρτιση.  Οι μικρές κουβεντούλες πολλές φορές έλυνα και απενοχοποιούσαν το καθετί!  Φυσικά, υπήρχαν και στιγμές που μιλούσαν ασταμάτητα, χοροπηδώντας γύρω γύρω από τις καρέκλες ή ζωγραφίζοντας.  Και είχαν όλες, και πάντα, δίκιο… φυσικά!
Πόση χαρά και ανακούφιση νιώθαμε όταν ακολουθώντας τους απλούς κανόνες και κατευθύνσεις που είχαν δοθεί έμπαιναν αμέσως τα πράγμα στη θέση τους…
Η συνάντηση αυτή ήταν αποκαλυπτική για όλες μας σχετικά με το πόσα πολλά και διαφορετικά πράγματα συμβαίνουν μέσα στο μυαλουδάκι και την καρδούλα των παιδιών μας καθώς εμείς τους διαβάζουμε μία ιστορία, και δεν περιορίζονται μόνο η εξοικείωση με το λόγο και η τριβή με τα λογοτεχνικά κείμενα, ούτε η προετοιμασία για τα μεγάλα βήματα της γραφής και της ανάγνωσης.
Ενώ εμείς διαβάζουμε ή αφηγούμαστε, τα παιδιά μας διαμορφώνουν τρόπους σκέψης, αντίληψης της πραγματικότητας και ορίζουν τη θέση τους στον κόσμο.
Ας είμαστε πολύ προσεκτικοί με τις επιλογές μας…
Μετά την ολοκλήρωση των αναγνώσεων και των συζητήσεων κάθε συνάντησης, ζωγραφίζαμε.
Κι έπειτα γράψαμε τη δική μας “Ιστορία μιας Γάτας” (που θα παρουσιαστεί σύντομα σε ξεχωριστή ανάρτηση).
Εδώ παραθέτουμε μία σύντομη περιγραφή των βιβλίων, με τα οποία ασχοληθήκαμε στις συναντήσεις που ακολούθησαν:

“Αγαπώ μια γάτα, εντάξει;”
Αντώνης Δελώνης
εικονογράφηση: Λιάνα Δενεζάκη
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2006
Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου, 2007

Το βιβλίο αυτό έχει την ένδειξη “από 9 ετών” και ως πρωταγωνιστή ένα σκύλο, αλλά αυτά δε σταμάτησαν τη μικρή Έλενα από το να το φέρει μαζί της σε μία βιβλιοσυνάντηση 5χρονων με θέμα τις Γάτες, δηλώνοντας:
“Αν δεν υπήρχε η Γάτα, δε θα είχε ενδιαφέρον η ιστορία του Σκύλου!”
Το απόγευμα φάνηκε από την αρχή ότι θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον!
Είναι η ιστορία ενός σκύλου που σώζει τη ζωή μίας γάτας ένα βράδυ που έβρεχε.  Και την ερωτεύεται!  Ναι, ένας σκύλος ερωτεύεται και προστατεύει μία γάτα, μέχρι τη στιγμή που εκείνη θα αποχωρήσει, κι εκείνος θα βρει την αληθινή του αγάπη στο πρόσωπο μίας σκυλίτσας.
Μία τρυφερή ιστορία, γραμμένη με πολύ χιούμορ και εκπληκτική ζωντάνια, που κατορθώνει να “μιλήσει” στα παιδιά για την αγάπη, την αφοσίωση, τη φιλία, τη διαφορετικότητα, την οικογένεια, την ειρήνη, αλλά και να θίξει θέματα όπως ο ρατσισμός, η εγκατάλειψη, το κάπνισμα, ακόμα και τη μετεμψύχωση!
Από το βιβλίο κρατήσαμε τη φράση:
“Όλα τα πλάσματα [...] έχουν δικαίωμα να χαρούν τη ζωή όπως αυτά νομίζουν.”

Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου, 2007

 __________________________________________________

 

“Γάτα μου Καπέλο μου”
Λαρς Σόμπι Κρίστενσεν
μετάφραση: Δέσπω Παπαγρηγοράκη
εικονογράφηση: Ρούνε Γιόχαν Άντερσον
Εκδόσεις Εξάντας, 2003

Ένα βιβλίο εξαιρετικής αισθητικής με ποιήματα, στο οποίο αφιερώθηκε αρκετός χρόνος και ζήτησαν όλες να επανέλθουμε κάποια στιγμή αργότερα.  Αυτό με χαροποίησε ιδιαίτερα, διότι είναι ένα από εκείνα τα θαυμαστά βιβλία, που με μεγάλη δυσκολία θα προτείνει κάποιος, και ειδικά σε ένα παιδί.  Είναι από εκείνα τα βιβλία που πρέπει ν’ αφήσεις να τ’ ανακαλύψει κάποιος μόνος του.
Ένα βιβλίο “crash-test”!
Αν και τηρείται η ομοιοκαταληξία των στίχων, στα ποιήματα υπάρχει μία σουρεαλιστική ελευθερία, αρκετά διαφορετική από τον έμμετρο λόγο που έχουμε συνηθίσει ως κυρίαρχο στην ελληνική παιδική λογοτεχνία.  Οι ιστορίες είναι παράξενες, και ίσως μερικές φορές μακάβριες, αποδίδοντας στη γάτα άλλοτε “γατίσια” και άλλοτε ανθρώπινα χαρακτηριστικά, γραμμένες με χιούμορ και πρωτοτυπία.
Η αρχική επιφύλαξη ορισμένων μαμάδων απέναντι στο βιβλίο και τη θεματολογία του εξανεμίστηκα γρήγορα, δίνοντας τη θέση της σε ασυγκράτητα γέλια.  Ήταν το βιβλίο που μας διασκέδασε, μικρές και μεγάλες, πιο πολύ απ’ όλα!
Τις μικρές, διότι τους δείξαμε εμπιστοσύνη με θέματα, για κάποιες, “απαγορευμένα” και τις μεγάλες διότι σε κάποιες ιστορίες, ίσως να βλέπαμε λίγο περισσότερο τον εαυτό μας, τους φόβους και τις ελπίδες μας…
Η μετάφραση του βιβλίου έχει γίνει από την κ. Δέσπω Παπαγρηγοράκη, που κατά τη γνώμη μας, κέρδισε το στοίχημα!

 __________________________________________________

“Η γάτα που ήθελε να γίνει πουλί”
Μάνος Ελευθερίου
εικονογράφηση: Σοφία Φόρτωμα
Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 2000
Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου, 2001

Δεύτερο βιβλίο ποίησης!  Και δύο από τα κορίτσια μπορούσαν και να το απαγγείλουν σχεδόν ολόκληρο, παράλληλα με τη μαμά που το διάβαζε.
Η ιστορία μίας γάτας που βαρέθηκε να είναι γάτα και αποφάσισε να γίνει πουλί, ένα διάσημο πουλί, που θα τραγουδάει στην όπερα.
Ένα πολύ όμορφο και συγκινητικό βιβλίο για τη σημασία του να είσαι ο εαυτός σου.

Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου, 2001

__________________________________________________

“Η γάτα που δε νιαούριζε”
Λίτσα Ψαραύτη
εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2011
(πρώτη έκδοση 2003)

Ένα κορίτσι χάνει τη γάτα της και ο μπαμπάς της, σπουδαίος βιολόγος, αναλαμβάνει να φτιάξει στο εργαστήριο μία ίδια, για να ευχαριστήσει την απαρηγόρητη κόρη του.  Το πείραμα φαίνεται να ολοκληρώνεται με επιτυχία, μέχρι τη στιγμή που διαπιστώνεται ότι η γάτα δε νιαουρίζει!
Το βιβλίο αυτό έτυχε να το διαβάσω όταν πρωτοεκδόθηκε και είχα εντυπωσιαστεί από την ευαισθησία, αλλά και το ρεαλισμό, με τα οποία προσεγγίζει η συγγραφέας ένα τόσο δύσκολο θέμα, τη δημιουργία ζωής μέσα στα εργαστήρια και τα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν σχετικά.
Με το βιβλίο αυτό θα ασχοληθούμε ξανά στο μέλλον, διότι οι εκπληκτικές κουβεντούλες ανάμεσα στα παιδιά, που για πρώτη φορά ήρθαν σε επαφή με το συγκεκριμένο θέμα, ήταν τόσο συγκεκριμένες και καθαρές, που αξίζουν να αφιερωθεί μία ξεχωριστή ενότητα!

__________________________________________________

“Ο βάτραχος, η γάτα και το φίδι”
Λότυ Πέτροβιτς – Ανδρούτσου
εικονογράφηση: Δημήτρης Φουσέκης
Εκδόσεις Πατάκη, 2010

Από αυτό το βιβλίο διαβάσαμε το διασκεδαστικό παραμύθι “Η γάτα και τα πονηρά ποντίκια”.
Το πάθημα της γάτας, είναι ένα γλυκύτατο έργο πλημμυρισμένο με τη σοφία αιώνων, που φέρνει στα χείλη ένα πλατύ χαμόγελο!  Υπογραμμίζοντας τη σημασία της αρτιότητας του χαρακτήρα και των ηθικών αρχών.

__________________________________________________

“Οι γάτες της Κοπεγχάγης”
Τζέιμς Τζόις
μετάφραση: Γιώργος – Ίκαρος Μπαμπασάκης
εικονογράφηση: Casey Sorrow
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2012

“Πώς διασχίζει κανείς καλύτερα το δρόμο;  Με οδηγίες από αστυφύλακα;  ‘Η από γάτες οδηγημένος;”
Από τον πρόλογο:  “Όταν έγραψε στον εγγονό του ο συγγραφέας, στις 10 Αυγούστου του 1936, τον ενημέρωσε ότι πριν από λίγες ημέρες του είχε στείλει “μια μικρή γατούλα γλυκίσματα γεμάτη” – ενός είδος Δούρειου Γάτου για να ξεγελάσει του μεγάλους!  Αυτό το βιβλίο είναι η ιστορία που συνόδευε την επιστολή…

__________________________________________________

“Η ιστορία του Μιξ, του Μαξ και του Μεξ”
Λουίς Σεπούλβεδα
μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης
εικονογράφηση: Ειρήνη Ελευθεριάδη
Εκδόσεις Opera, 2013

“Όταν ο ποντικός βολεύτηκε στο σβέρκο του γάτου, με τα χεράκια του γαντζωμένα στις τρίχες κάτω από τ’ αφτιά του, ο Μιξ κούνησε την ουρά με δύναμη, άφησε να τον κυριεύσει ένας πρωτόγνωρος πυρετός, σερνάμενος σχεδόν έφτασε στο όριο ανάμεσα στη στέγη και το κενό, με αργές κινήσεις μάζεψε το κορμί του πάνω στα πισινά του ποδάρια, περίμενε να τον κατακλύσει όλη εκείνη η δύναμη η συγγενική με τα μεγάλα αιλουροειδή, τον τίγρη, το λιοντάρι, τον ιαγουάρο, κι ύστερα πήδηξε, τεντώνοντας το σώμα σαν σαΐτα.”
Το βιβλίο περιγράφεται ως “η καταπληκτική περιπέτεια του γάτου με το ελληνικό προφίλ, ενός ποντικού και του αγοριού που ζούσε μαζί τους”.
Η ιστορία ξεκινάει ορίζοντας τη σχέση ανάμεσα σε ένα μικρό αγόρι και ένα γάτο, ως σχέση αγάπης, περιγράφοντας μία ξεκάθαρη θέση μη-ιδιοκτησίας, και ακολουθεί η περιγραφή της πρώτης συνάντησης και της ζωής μέσα στην οικογένεια τα χρόνια που ακολούθησαν.  Έπειτα έρχεται η ενηλικίωση του αγοριού, η μεταφορά του ίδιου και του γάτου στο νέο τους σπίτι, η τύφλωση του γάτου και η προσαρμογή της ζωής τους στο νέο δεδομένο και, ξαφνικά, η αφήγηση παίρνει μία αναπάντεχη τροπή!
Η ιστορία της φιλίας που αναπτύσσεται ανάμεσα σε ένα άνθρωπο, ένα γάτο και ένα ποντικό, που αγαπιούνται, σέβονται την ελευθερία και τις ιδιαιτερότητες, στηρίζουν, και βοηθούν ο ένας τον άλλο να πραγματοποιήσει τα όνειρά του!
Γλυκύτατο, χιουμοριστικό και αισιόδοξο!

__________________________________________________

“Just So Stories”
Rudyard Kipling
publ. Macmillan & Co, 1902

Η ιστορία περιλαμβάνεται στο βιβλίο με τον τίτλο "Just So Stories", του Rudyard Kipling, με θέμα τον τρόπο που διαμορφώνονται οι σχέσεις των ανθρώπων με τα ζώα μέσα στο πέρασμα του χρόνου.
“Η Γάτα που πήγαινε μόνη της” εξιστορεί την εξημέρωση της γάτας από τον άνθρωπο… ή μήπως του ανθρώπου από τη γάτα;!…
Το κείμενο είναι διαθέσιμο στα αγγλικά εδώ από το Project Gutenberg.
(παρακαλώ ενημερωθείτε πριν για τους Όρους Χρήσης)

__________________________________________________

“Κι ήταν και οι δύο ευτυχισμένοι, γιατί ήξεραν ότι οι πραγματικοί φίλοι πάντα μοιράζονται ό,τι καλύτερο έχουν.” 
-  Λουίς Σεπούλβεδα, “Η ιστορία του Μιξ, του Μαξ και του Μεξ”

το ταξίδι

Το πουλί στον ουρανό είναι γαλάζιο, στο δέντρο πράσινο, στο νου σου κόκκινο.  Στο κλουβί;  Στο κλουβί δεν έχει χρώμα.
Φ.Φ.

Πώς μιλάς σ' ένα πεντάχρονο παιδί για τον πόλεμο; 
Όταν έρθει στο σπίτι από το σχολείο με τραγουδάκια και ποιηματάκια για τις εθνικές επετείους, σημαίες, ιστορίες και στεφάνια, πώς ακριβώς του μιλάς για τη ζωή και το θάνατο και το τί σημαίνει να είσαι Έλληνας;  Πώς απαντάς αυτό το "και γιατί, μαμά, αφού η Ειρήνη είναι Καλή και ο Πόλεμος Κακός, οι άνθρωποι κάνουν πόλεμο;"...

Ήμουν διαβασμένη.  Είχα μελετήσει ό,τι κυκλοφορεί, είχα προετοιμάσει και πιθανά σενάρια εξέλιξης της συζήτησης, είχα τις απαντήσεις σε όλες τις πιθανές ερωτήσεις, και είχα "παίξει την κασέτα" πολλές φορές μέσα στο κεφάλι μου, για να είμαι σίγουρη.

Και φυσικά, όπως κάθε φορά, η προετοιμασία αποδείχτηκε μάταιη.

"Μαμά, είπαμε "όχι" σ' αυτούς που ήρθαν να μας πάρουν την πατρίδα μας. 
Αν μας πάρουν εμάς το σπίτι μας σε ένα πόλεμο, μαμά, πού θα πάμε;"

Το Σπίτι Μας. 
Η απώλεια της εστίας την τρόμαζε περισσότερο από την απώλεια της ζωής.  

Τί σημαίνει να είσαι Έλληνας; 
Τί ακριβώς σημαίνει να έχεις αυτή την ευθύνη;

Ένας καλό και συμβατός βιβλιοπώλης μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικός ακόμα και από τον καλύτερο ψυχοθεραπευτή.  Και σου μένουν και τα βιβλία!
Υπάρχει ένας κατακόκκινος μικροσκοπικός καναπές στην πόλη, πάνω στον οποίο μπορείς να καθίσεις και να αναζητήσεις το δρόμο σου...  Πάνω σ' αυτό τον καναπέ μερικές ημέρες πριν με είχε συναντήσει ένας κόκκινος χαρταετός.  Και για να είμαι ακριβής, μου τον είχε αφήσει η βιβλιοπώλης στο χέρι, αλλά εκείνος τινάχτηκε απότομα και η ουρά του με χτύπησε κατευθείαν στο κεφάλι. Και για κάποιο λόγο είχα επιλέξει να μην τον ακολουθήσω εκείνη τη στιγμή. 
Όταν όμως η κόρη μου με ρώτησε πού θα πάμε αν μας έπαιρναν το σπίτι μας, ήξερα ότι έπρεπε να γυρίσω πίσω, στον κόκκινο καναπέ, στον κόκκινο χαρταετό. 

"Το Ταξίδι του Φερεϋντούν"

του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου
εικονογράφηση: Φιρουζέ Αχλαγί
εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, 2013

Η ιστορία ενός παιδιού που ταξιδεύει με οδηγό έναν κόκκινο χαρταετό, χάρτη ένα άγραφο βιβλίο και πυξίδα μία φράση:  

"ν' αγαπάς το φως, την ομορφιά και τη γνώση"

Δε θα μιλήσω εδώ για το ποιος ήταν ο Φερεϋντούν Φαριάντ από το Χοραμσάρ.

Ούτε για το πόσο συνέβαλε στην κατανόηση της ουσίας του να είναι κάποιος Έλληνας.

Το παραμύθι αυτό του Γρήγορη Χαλιακόπουλου με βοήθησε να μιλήσω στο παιδί μου για το τι σημαίνει να χάνεις σπίτι, οικογένεια και πατρίδα, να μένεις μόνος, και να ξεκινάς το ταξίδι, ν' ακολουθείς το όνειρό σου, να γράφεις την ιστορία της ζωής σου με ίδιο σου το αίμα, να περπατάς εκατόν πενήντα ημέρες και εκατόν πενήντα νύχτες για να περάσεις το Αιγαίο νύχτα πάνω σε φουσκωτή βάρκα...

Δε μπορώ να εξηγήσω στο παιδί μου ακριβώς τι είναι ο πόλεμος, διότι δεν τον καταλαβαίνω ούτε εγώ η ίδια.  Ούτε την ειρήνη μπορώ να την εξηγήσω, ξέρεις ότι την είχες μόνο όταν τη χάσεις. 
Κατά τη διάρκεια τη λες απλώς "ζωή"...

Ο πόλεμος δεν είναι ένα όπλο και η ειρήνη το λουλούδι στην κάνη.  Υπάρχει και μία άλλη κατάσταση που ενώ δεν είναι πόλεμος, δε μοιάζει με ειρήνη.  Το ότι δεν είμαι σκλάβος, δε σημαίνει ότι είμαι ελεύθερος. 
Το ότι δεν είμαι κάτι άλλο, δε σημαίνει ότι είμαι Έλληνας...

Και από αυτό το λήθαργο μόνο ο λόγος και η τέχνη μπορούν να μας ξυπνήσουν.

"Μαμά, γιατί θα πρέπει να τα περάσω όλ' αυτά;"
"Για να διδαχθείς, παιδί μου.  Μόνο όποιος διαθέτει γνώση είναι ελεύθερος."
Γ.Χ.

Από το οπισθόφυλλο:

Μ' ένα όνειρο μεγάλωσε ο Φερεϋντούν από το Χοραμσάρ. Να μάθει γράμματα και να γυρίσει όλον τον κόσμο μ' ένα ποδήλατο. Κι όταν το σπίτι του βομβαρδίστηκε στον πόλεμο, το μόνο που του απέμεινε ήταν ο πολύχρωμος χαρταετός του. Τον πέταξε όσο πιο ψηλά μπορούσε, πέρασε τα σύννεφα, πλησίασε τ' αστέρια... 

Γιατί ένα παιδί από τη μακρινή Περσία να θέλει να φύγει από την πατρίδα του; Πόσο μπορούν οι άνθρωποι ν' ακούν πάνω από τα κεφάλια τους τρομακτικούς ήχους από αεροπλάνα που σκορπούν το θάνατο με τις δολοφονικές τους βόμβες; Κι όταν το ταξίδι της φυγής είναι αναπόφευκτο, ποιος έχει το δικαίωμα να ορίζει τα όνειρα και τις επιλογές εκείνου που αναζητεί μιαν άλλη πατρίδα; Στην Ελλάδα, τον Φερεϋντούν αγάπησαν και υπερασπίστηκαν οι ποιητές. Γιατί γνώριζαν και κείνοι πως η ζωή είναι το πιο όμορφο ποίημα, το πιο όμορφο ταξίδι...

Ο δάσκαλος μου είπε: "Θέλω να λες "Είμαι Πέρσης" και να καμαρώνεις γι' αυτό!"  Έτσι έκανα κι εγώ, αγαπητά μου παιδιά, καμάρωνα παντού πως είμαι Πέρσης.  Όταν όμως έλεγα πως είμαι Έλληνας, αισθανόμουν καλύτερα.  Ο Γιάννης Ρίτσος μού έμαθε πως Έλληνας δεν είναι αυτός που ζει μέσα στα σύνορα που έχουν χαράξει οι κυβερνήτες του κόσμου.  Είναι ο άνθρωπος εκείνος που αγαπά την ειρήνη, τα γράμματα, τους ανθρώπους...
Γ.Χ.

Εδώ μπορείτε να ρίξετε μια ματιά στο βιβλίο και να διαβάσετε μερικά στοιχεία για τον ίδιο το Φερεϋντούν Φαριάντ, το συγγραφέα Γρηγόρη Χαλιακόπουλο και την εικονογράφο Φιρουζέ Αχλαγί.

περί σημειολογίας...

Κάθε βιβλιοπωλείο είναι ένας μικρός κόσμος, τον οποίο διέπουν πολύ συγκεκριμένοι και διαφορετικοί "φυσικοί", αν και συχνά ακατανόητοι, νόμοι.  Υπάρχει όμως κάτι μέσα μας που μπορεί ν' αναγνωρίσει εάν υπάρχει  συμβατότητα ανάμεσα στη δομή τους και τη δική μας, κάτι το οποίο δεν κατανοούμε ακριβώς, ούτε μπορούμε να εξηγήσουμε.  Υπάρχουν βιβλιοπωλεία που λατρεύουμε, αλλά υπάρχουν κι εκείνα που, κάθε φορά περνώντας από μπροστά τους, στρέφουμε το βλέμμα προς το απέναντι πεζοδρόμιο.
Ξέρουμε όμως πάντα που θα βρούμε αυτό που ψάχνουμε, ακόμα κι αν κάποιες φορές πρέπει να πιέσουμε πολύ τον εαυτό μας να πειθαρχήσει και να μην το βάλει στα πόδια, προκειμένου ν' αποκτήσουμε το αντικείμενο του πόθου!

Το γνωρίζαμε καλά ότι τουλάχιστον ένα από αυτά τα βιβλία βρισκόταν εκεί κάτω.  Είχα αναβάλλει ήδη μερικές φορές την επίσκεψη, αλλά είχα πλέον στερέψει από δικαιολογίες.  Δεν είμαι σίγουρη τι δυσκόλευε περισσότερο την απόφασή μου: το ότι το βιβλιοπωλείο είναι υπόγειο, δαιδαλώδες, και χάνω πάντα την αίσθηση του χρόνου όταν βρίσκομαι εκεί, ή το ότι εκεί βρισκόταν η τελευταία μου ίσως ελπίδα ν' αποκτήσω κάτι που έψαχνα καιρό, αλλά θα έπρεπε για άλλη μία φορά να συμμετέχω σε ένα αλλόκοτο παιχνίδι και ν' απαντώ στις ερωτήσεις του βιβλιοπώλη, που μοιάζουν να κρίνουν το αν είμαι άξια ή όχι ν' αποκτήσω... τη γνώση! 

Πήρα βαθιά ανάσα και κατέβηκα τη σκάλα. 
Τα βιβλία ήταν εκεί. 
Και τα τρία. 
Και θα περνούσα οποιαδήποτε δοκιμασία!...  


Το 1966, δύο Ιταλοί, ένας (ανάμεσα σε άλλα) καθηγητής σημειολογίας και ένας δημιουργός εικόνων, εξέδωσαν το βιβλίο " Η Βόμβα και ο Στρατηγός", μία ιστορία για τους κινδύνους της ατομικής εποχής, σε μορφή γοητευτικού παραμυθιού, με παράλληλη γραπτή και οπτική αφήγηση, που εντυπώνει με τον πιο θαυμαστό τρόπο, σε μικρούς και μεγάλους αναγνώστες, ένα σαφέστατο μήνυμα ειρήνης.  Αν και όχι μόνο αυτό...

η πρώτη σελίδα από το βιβλίο
"Η Βόμβα και ο Στρατηγός"
των Umberto Eco & Eugenio Carmi
1989, από τον οίκο Γνώση, για την ελληνική γλώσσα
τίτλος πρωτοτύπου:  "La bomba e il generale"
πρώτη έκδοση: 1966, από τον οίκο Bompiani

και η δεύτερη...

"... τίποτα δε θ' απόμενε παρά μία φοβερή μαύρη τρύπα."
αλλά αυτό είναι ένα "αν", όχι το τέλος!
(του βιβλίου, ή απαραίτητα το δικό μας...)

Το βιβλίο για την Ειρήνη, ακολούθησαν άλλα δύο: ένα για την Ανοχή, την ίδια χρονιά, και ένα για την Οικολογία, αρκετά χρόνια αργότερα, το 1992, συμπληρώνοντας ένα μοναδικό τρίπτυχο που εκπαιδεύει τα μυαλουδάκια των πολύ νεαρών αναγνωστών στη βασική σημειολογία, τη μελέτη των συμβόλων και των συσχετισμών ανάμεσα σε αυτά και τις έννοιες που αντιπροσωπεύουν στον πραγματικό κόσμο, είτε πρόκειται για ιδέες είτε για αντικείμενα. 
Στον τρόπο, δηλαδή, που κάτι αποκτά σημασία για κάποιον.

Για το συγγραφέα των παιδικών αυτών βιβλίων, Ουμπέρτο Έκο, θα περιοριστώ να σημειώσω μόνο τη σημαντική συμβολή του στη σημειολογία, καθώς προσπάθησε να γεφυρώσει την επιστήμη τούτη με τη λογοτεχνία, διατυπώνοντας τη θεωρία των "ανοικτών κειμένων" και των "κλειστών κειμένων", περιγράφοντας τα πρώτα ως κείμενα που μπορούν να δεχτούν πολλαπλές ερμηνείες, σε αντίθεση με τα δεύτερα που υπαγορεύουν μία και μοναδική. 

 

Το περισσότερα παιδικά βιβλία, και ιδίως τα εικονογραφημένα, είναι συνήθως "κλειστά κείμενα" και απευθύνουν ένα πολύ συγκεκριμένο μήνυμα κάθε φορά. Αν και όλα τα κείμενα του Έκο για ενήλικους αναγνώστες επιδέχονται μυριάδες ερμηνείες, τα τρία αυτά παιδικά βιβλία του, δεν φαίνεται να ξεφεύγουν από τον κανόνα: πρόκειται για "κλειστά κείμενα" που κηρύττουν ειρήνη, κατανόηση και αγάπη προς το περιβάλλον.  'Η μήπως όχι;!  :)

Όταν ένας καθηγητής σημειολογίας γράφει ένα βιβλίο για παιδιά, δεν προκύπτουν μόνο θέματα που άπτονται λογοτεχνικού ενδιαφέροντος, αλλά και θέματα γλωσσολογικά, που αφορούν στην κωδικοποίηση και αποκωδικοποίηση των συμβόλων και τις επιπτώσεις αυτής της διαδικασίας.  Θα ήταν τουλάχιστον ανόητη και η προσπάθεια έστω να υποστηρίξουμε κάτι διαφορετικό.  Ακόμα και η ίδια η δόμηση του βιβλίου αποτελεί από μόνη της ένα αυστηρό οπτικό παράδειγμα βασικής σημειολογίας:  Ανοίγοντας σε οποιαδήποτε σελίδα των βιβλίων, στην αριστερή πλευρά διαβάζουμε το εκπληκτικό κείμενο και στη δεξιά ερχόμαστε αντιμέτωποι με την ιδιαίτερη εικονογράφηση.  Αν και πρόκειται για κείμενα και εικονογραφήσεις πλούσιες και σύνθετες, ανοίγοντας το βιβλίο, στο νου μας έρχεται η εικόνα εκείνων του τύπου "οι πρώτες μου λέξεις", που αποτελούνται από φωτογραφίες αντικειμένων στην μία πλευρά και από μία μόνο λέξη στην άλλη.Δεδομένου του ότι ένα μεγάλο μέρος της γνώσης, και κατά συνέπεια της αντίληψης, προέρχεται από τα βιβλία, με ένα πολύ απλό τρόπο οι δύο δημιουργοί υπογραμμίζουν και μας υπενθυμίζουν πως η σπουδαιότητα, την οποία συχνά παραβλέπουμε, της σημειολογίας για τα πολύ μικρά παιδιά είναι κάτι που οφείλουμε να έχουμε πάντα υπόψιν μας, κατά την ανάγνωση. 
Είναι τόσο στενά συνδεδεμένη με τη γλώσσα, με το που, πότε, γιατί και πώς τα παιδιά αρχίζουν να συνδέουν αντικείμενα με τις λέξεις που ορίζουν αυτά τα αντικείμενα, αλλά μας διαφεύγει με τόσο μεγάλη ευκολία!...

Ως συνοδοιπόρο σ' αυτή την περιπέτεια ο Ουμπέρτο Έκο επέλεξε τον Ευγένιο Κάρμι, ως εικονογράφο, έναν εικαστικό καλλιτέχνη στον οποίο έχω μία ιδιαίτερη αδυναμία. 

Eugenio Carmi
1990
photo by Ferdinando Scianna

Για να ονομάζεται κάποιος "εικονογράφος" δεν αρκεί να είναι καλός σχεδιαστής. 
Θα πρέπει να λειτουργεί ως οπτικός στοχαστής. 
Και σ' αυτή τη συνεργασία ο Κάρμι είναι εκπληκτικός!

Για τα μικρά παιδιά, που δεν έχουν κατακτήσει ακόμα την ανάγνωση, κάθε απεικόνιση γίνεται "λογοτεχνία" από μόνη της, διαπλάθει την αντίληψή τους για τον κόσμο, διεγείρει τη φαντασία τους και ενθαρρύνει την παρατήρηση. 

Ως ενήλικες παραβλέπουμε πάντα πως αυτό που ο Έκο ονόμασε "κλειστό κείμενο" ισχύει για εμάς, τους ενήλικες.  Για τα παιδιά δεν υπάρχει απολύτως κανένας περιορισμός ερμηνείας.  Αν όμως δεν τους το επιτρέψουμε και δεν το ενθαρρύνουμε, κάποια στιγμή θα χαθεί, και αν είναι τυχεροί, θα περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους αναζητώντας ξανά αυτή την ελευθερία!

Μέσα από τη μαγική διαδικασία της προσπάθειάς τους να κατανοήσουν τον κόσμο, δημιουργούν νέους, που αν και παραμένουν υπέροχα φανταστικοί, είναι συνήθως πιο αληθινοί από τις δικές μας, ενήλικες, πραγματικότητες...

Στις περιγραφές των βιβλίων θα περιοριστώ σε ότι υπάρχει στο οπισθόφυλλο...
(Υπάρχουν τόσα πολλά πέρα από τα προφανή, που πιθανότατα να αφιερωθεί και άλλος χώρος και χρόνος αργότερα σε αυτά τα βιβλία.)

Αν δεν τα έχετε, αξίζει να τ' αναζητήσετε, κι αν είστε από τους τυχερούς, να τα μοιραστείτε!

"Η Βόμβα και ο Στρατηγός"
των Umberto Eco & Eugenio Carmi
1989, από τον οίκο Γνώση, για την ελληνική γλώσσα
τίτλος πρωτοτύπου:  "La bomba e il generale"
πρώτη έκδοση: 1966, από τον οίκο Bompiani

Ένας στρατηγός αποφασίζει να κηρύξει πυρηνικό πόλεμο.  Οι ατομικές βόμβες που χρόνια τώρα ετοίμαζε και αποθήκευε στο πατάρι του σπιτιού του ήταν έτοιμες.  Ο πλανήτης μας κινδύνευε με ολοκληρωτική καταστροφή.  Όμως τα άτομα, από τα οποία φτιάχτηκαν οι ατομικές βόμβες, είχαν άλλη γνώμη.  Αποφάσισαν να το σκάσουν από τις βόμβες και να κρυφτούν στο κελάρι του στρατηγού.  Ο στρατηγός έριξε τις βόμβες στη γη, αλλά αυτές άδειες όπως ήταν, δε μπορούσαν να κάνουν καμία καταστροφή.  Οι άνθρωποι τις μάζεψαν και τις έκαναν γλάστρες για τα λουλούδια τους.

"Οι Τρεις Αστροναύτες"των Umberto Eco & Eugenio Carmi
1989, από τον οίκο Γνώση, για την ελληνική γλώσσα
τίτλος πρωτοτύπου:  "I tre cosmonauti"
πρώτη έκδοση: 1966, από τον οίκο Bompiani

Οι άνθρωποι, στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από τα σύνορα της "μικρής" Γης, στέλνουν αστροναύτες στο διάστημα.  Ένας Αμερικανός, ένας Ρώσος και ένα Κινέζος αστροναύτης, φτάνουν σχεδόν την ίδια στιγμή στον Άρη!...  Δε γνωρίζονται μεταξύ τους, δεν καταλαβαίνει ο ένας τον άλλο, είναι καχύποπτοι ο ένας για τον άλλο... σχεδόν είναι εχθροί.  Και τότε ένας τρομερός Αρειανός εμφανίζεται μπροστά τους και οι τρεις αστροναύτες, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον κοινό κίνδυνο... μαθαίνουν πολλά.

"Οι Νάνοι του Γκνου" των Umberto Eco & Eugenio Carmi
1992, από τον οίκο Γνώση, για την ελληνική γλώσσα
τίτλος πρωτοτύπου:  "Gli gnomi di Gnu"
πρώτη έκδοση: 1992, από τον οίκο Bompiani

Ένας Γαλαξιακός Εξευρευνητής ψάχνει καινούργιους τόπους για τον Αυτοκράτορά του.  Φτάνει στον Γκνου, ένα μαγευτικό πλανήτη με δέντρα και νερά, με καθαρό ουρανό και λουλούδια, με ζώα και χαρούμενους νάνους.  Ενθουσιασμένος, θέλει να τους δείξει τον πολιτισμό της Γης, αλλά οι νάνοι με το μεγατηλεσκόπιό του βλέπουν μόνο πόλεις πνιγμένες στο νέφος, δρόμους γεμάτους αυτοκίνητα, παραλίες με σκουπίδια και βρομιές, νοσοκομεία με τραυματισμένους και εξαρτημένους.  Γι' αυτό οι νάνοι του προτείνουν να πάνε οι ίδιοι στη Γη και να την ομορφύνουν: να μαζέψουν τα σκουπίδια, να φυτέψουν δέντρα, να φροντίσουν τις πόλεις και τις εξοχές.  Βέβαια οι νάνοι του Γκνου δεν έφτασαν ακόμα στη Γη, αλλά μήπως μπορούμε εμείς ν' αρχίσουμε να κάνουμε κάτι απ' όσα σκέφτηκαν εκείνοι;

"Ο κόσμος είναι γεμάτος άτομα.

Τα πάντα γύρω μας αποτελούνται από άτομα.
Τα άτομα είναι τόσο δα μικρούλια
και όταν ενώνονται μεταξύ τους
σχηματίζουν τα μόρια,
τα οποία με τη σειρά τους
σχηματίζουν όλα τα πράγματα που ξέρουμε.
Η μητέρα έχει γίνει από άτομα.
Το γάλα έχει γίνει από άτομα.
Οι γυναίκες έχουν γίνει από άτομα.
Ο αέρας έχει γίνει από άτομα.
Η φωτιά έχει γίνει από άτομα.
Εμείς όλοι, έχουμε γίνει από άτομα."

γράφτηκαν για έναν, διαβάστηκαν απ' όλους

Όλοι μας μεγαλώσαμε με παραμύθια και ιστορίες γεμάτες συμβολισμούς (που εκλάβαμε, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο, ως αληθινούς ) και τα οποία μας βοήθησαν να κατανοήσουμε την πραγματικότητα, ν’ αναγνωρίσουμε τους εαυτούς μας και να βρούμε τη θέση μας στον κόσμο. Μεγαλώνοντας παιδιά, μαθαίνουμε κι εμείς με τη σειρά μας ν’ αφηγούμαστε και να σκαρώνουμε ιστορίες.  Ιστορίες για το κάθε τι, που δεν είναι ποτέ ακριβώς πραγματικές, αλλά ούτε κι εντελώς φανταστικές. Και με  αυτές τις ιστορίες, πέρα από το να καταφέρουμε να φάνε τα παιδιά μας τα φρούτα τους, να περάσουν όσο γίνεται πιο ανώδυνα τις ατελείωτες ώρες μέσα στο αυτοκίνητο και να μην κλωτσούν τις γάτες, στοχεύουμε κυρίως εκεί που δε φτάνει η λογική. Να τα καθησυχάσουμε, να τα καθοδηγήσουμε, να τα προστατέψουμε, να τα διδάξουμε, να τα ενθαρρύνουμε…

Ιστορίες για να τα αγαπάμε και να το γνωρίζουν.

Σε τίποτα δε φαίνεται να διαφέρουν οι προθέσεις όλων μας από εκείνες των συγγραφέων στις περιπτώσεις που ακολουθούν.  Πρόκειται για μεγάλες μορφές της λογοτεχνίας, με διαφορετικές προσωπικότητες, έχουν άλλους τρόπους κι άλλα μέσα, και σίγουρα μας προσφέρουν ένα θαυμαστό αποτέλεσμα απαράμιλλης λογοτεχνικής αξίας, αλλά αυτό που τους κινεί δεν διαφέρει και πολύ απ’ αυτό που ωθεί μία μαμά να σκαρφιστεί ένα “μαγικό” τραγουδάκι που θα κρατήσει το τέρας κάτω από το κρεββάτι μακρυά γι’ απόψε!

Κάθε φορά που διαβάζουμε στα παιδιά μας θα πρέπει ν’ αναγνωρίζουμε πριν και πάνω απ’ οτιδήποτε άλλο αυτές τις προθέσεις, το ήθος, την ευθύνη και την αισθητική που θα πρέπει να απαιτούμε από οποιοδήποτε βιβλίο χαρακτηρίζεται ως “παιδική λογοτεχνία”.

Την αγάπη προς τα παιδιά και την επιθυμία να μεγαλώνουν ευτυχισμένα.

Επιλογές από τη Βιβλιοθήκη μας, vol. 01

Ξεκίνησαν ως έξι ιστορίες από τρεις συγγραφείς προς τέσσερις μικρούς αναγνώστες.  Κι έγιναν τρία ξεχωριστά βιβλία που διαβάστηκαν ( ή θα πρέπει να διαβαστούν) απ’ όλους.

“Οι Περιπέτειες της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων”
(συχνά αναφερόμενο ως “Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων”)
του Charles Lutwidge Dodgson, με τη χρήση του ψευδωνύμου Lewis Caroll
τίτλος πρωτοτύπου: Alice’s Adventures in Wonderland
πρώτη έκδοση: 1865, από τον οίκο MacMillan & Co.

Το καλοκαίρι του 1862, ο Λιούις Κάρολ επινόησε και διηγήθηκε μία ιστορία στις τρεις κόρες ενός φίλου του, τη 13χρονη Λορίνα Σαρλότ Λίντελ, τη 10χρονη Άλις Πλέζανς Λίντελ και την 8χρονη Ίντιθ Mέρι Λίντελ, για να διασκεδάσει την πλήξη τους, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με πλοίο.  Ήταν η ιστορία ενός μικρού κοριτσιού που επίσης έπληττε στην καθημερινότητά του κι αναζητώντας την περιπέτεια έπεσε μέσα σε μία κουνελότρυπα. 
Τα τρία κορίτσια τη λάτρεψαν!

Η μεσαία από τις κόρες, Άλις (Αλίκη), ζήτησε από τον Κάρολ να καταγράψει τη διήγηση, γεγονός που οδήγησε στη συγγραφή της πρώτης μορφής του έργου που επρόκειτο να αποτελέσει ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας παιδικής λογοτεχνίας, υπό τον τίτλο Alice’s Adventures Under Ground (Οι Περιπέτειες της Αλίκης κάτω από τη Γη).

Η πρώτη μορφή του έργου, που δεν προοριζόταν για δημοσίευση, ολοκληρώθηκε το Φεβρουάριο του 1863 κι αφιερώθηκε το Νοέμβριο του επομένου έτους σε αυτό το κορίτσι, την Αλίκη Λίντελ, με τη σημείωση “δώρο Χριστουγέννων προς ένα αγαπητό παιδί, σε ανάμνηση μία καλοκαιρινής μέρας”.

Αν κι ακολούθησαν πολλές εκδοτικές περιπέτειες του κειμένου μέχρι την παρουσίασή του το 1965 στη μορφή που το έχουμε σήμερα, γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία και παραμένει ένα από τα δημοφιλέστερα λογοτεχνικά έργα, έχοντας μεταφραστεί σε περισσότερες από πενήντα γλώσσες.

Το κείμενο είναι διαθέσιμο εδώ από το Project Gutenberg.
( παρακαλώ ενημερωθείτε πριν για τους Όρους Χρήσης)

Εδώ μπορείτε να δείτε τα βιβλία που έχουν εκδοθεί στα Ελληνικά και καταγραφεί από το Biblionet.

Οι εκδόσεις αυτές αποτελούν μεταφράσεις του πρωτοτύπου ή διασκευές.

σημ.: Παρακαλώ αποφύγετε νύξεις σε αμφιλεγόμενα σημεία της βιογραφίας του συγγραφέα, δεν εξυπηρετούν τους σκοπούς της ανάρτησης και θα διαγραφούν.

“Παραμύθια”
του E.E. Cummings
τίτλος πρωτοτύπου: Fairy Tales
έκδοση 1965, από τον οίκο Harcourt

Ο Έντουαρντ Έστλιν Κάμμινγκς, ένας από τους σημαντικότερους ποιητές τους 20ου αιώνα, έγραψε τα τρία από τα τέσσερα παραμύθια που περιέχονται – “Ο γέρος που έλεγε γιατί“, “Το σπίτι που έφαγε κουνουπόπιτα” και “Το κοριτσάκι που το έλεγαν Εγώ“- για την κόρη του, Νάνσι, μεταξύ 1919 και 1924.  Η τέταρτη ιστορία, Ο Ελέφαντας και η Πεταλούδα, γράφτηκε αργότερα, μετά το 1948, για τον εγγονό του.

Στην πρώτη ιστορία, εκατομμύρια άνθρωποι με τα προβλήματά τους παραμάσχαλα, φτάνουν στο σπίτι ενός καλόκαρδου ξωτικού που ζούσε σε ένα μακρινό αστέρι.  Ο Γέρος που έλεγε γιατί, είναι, σύμφωνα βέβαια  με τους ανθρώπους, υπεύθυνος για όλα τα προβλήματά τους, κι έτσι αποφασίζουν να πάνε στο ξωτικό και να του ζητήσουν να τους απαλλάξει!

Ο Ελέφαντας κι η Πεταλούδα παρουσιάζει την αγάπη ανάμεσα σε έναν Ελέφαντα, που ζούσε πέρα ψηλά στην κορφή ενός στριφογυριστού δρόμου και καθόταν όλη μέρα χωρίς να κάνει τίποτα, και μία Πεταλούδα, που αποφάσισε μία μέρα να τον επισκεφτεί και να τον προσκαλέσει για μία βόλτα, και κατεβαίνοντας το στριφογυριστό δρόμο που μοσχοβολούσε μετά τη βροχή, να πάνε πέρα μακρυά, εκεί που δεν έχει πάει ο Ελέφαντας ποτέ.

Το Σπίτι που έφαγε κουνουπόπιτα, αποφασίζει να μοιραστεί με χαρά τη μοναχική του ζωή μ’ ένα πουλί, και να φροντίσουν ο ένας τον άλλο.

Και ένα κορίτσι που το έλεγαν Εγώ συναντά μετά από ένα μεγάλο περίπατο τον εαυτό του!

Το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε στα Ελληνικά από τις Εκδόσεις Νεφέλη, το 2009, σε μετάφραση της Ροδούλας Παππά και εικονογράφηση, ειδικά για την ελληνική έκδοση, του Πάολο Γκέτσι.
Το 2009 ήταν το έτος γέννησης της κόρης μας και αυτό είναι το πρώτο “κανονικό” βιβλίο που μπήκε στη βιβλιοθήκη της.  Την ιστορία με τον Ελέφαντα και την Πεταλούδα, που είναι η αγαπημένη της, την έχω διαβάσει εκατοντάδες φορές, με όλους τους πιθανούς κι απίθανους τρόπους.  Η μικρή έχει παίξει με αυτό, έχει ζωγραφίσει μέσα στης σελίδες του, έχει κοιμηθεί πάνω του… 
Ακόμα όμως και μετά από τόσες αναγνώσεις, κάθε φορά που θα της το ξαναδιαβάσω, ξεχειλίζω από μία γλυκιά νοσταλγία.

Και οι τέσσερις ιστορίες είναι τόσο ονειρικές και παιχνιδιάρικες, με τόση απλότητα στην πλοκή κι έμφαση στη λατρεία της φύσης, που προκαλεί μεγάλη έκπληξη το πως καταφέρνει ο συγγραφέας με χιούμορ, απόλυτη φυσικότητα και διακριτικούς συμβολισμούς ν’ αγγίξει μεγάλα ερωτήματα όπως “γιατί υπάρχω;”, “ποιος είμαι;”,  ή “τί είναι αγάπη;”
Όταν το βιβλίο κλείνει, οι ιστορίες δεν τελειώνουν…  είναι από εκείνες που μας αγγίζουν τόσο βαθειά, ώστε να συνεχίζονται μέσα στο νου μας και τη φαντασία των παιδιών μας, και να μας κάνουν να χαμογελάμε…

 

“Οι Κουρούνες της Αχλαδούπολης”
του Aldous Huxley
τίτλος πρωτοτύπου: The Crows of Pearblossom
πρώτη έκδοση:  1967, από τον οίκο Random House

Ναι, ο Άλντους Χάξλεϋ έχει γράψει παιδικά βιβλία, και μάλιστα δύο!  Αυτό το βιβλίο το έγραψε για την ανιψιά του, Ολίβια, η οποία περνούσε μεγάλες περιόδους της ζωή της μαζί του και με τη γυναίκα του, στο σπίτι τους στην έρημο της Καλιφόρνια.  Έκαναν μεγάλους περιπάτους κατά τους οποίους το ζευγάρι χαιρόταν να αφηγείται ιστορίες στο πεντάχρονο κορίτσι.  Όταν το κορίτσι μετακόμισε στην πόλη Πίαρμπλοσσομ (ελεύθερη μετάφραση “Αχλαδούπολη”) που απείχε μόλις μερικά χιλιόμετρα από το σπίτι των Χάξλεϋ, γράφτηκε η ιστορία αυτή, και δόθηκε στη μικρή Ολίβια κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων του 1944.  Το χειρόγραφο επιστράφηκε στο συγγραφέα με την παράκληση να το εικονογραφήσει.  Η φωτιά που κατέστρεψε το σπίτι του μερικά χρόνια αργότερα και ο θάνατός του το 1963 κράτησαν στην αφάνεια την ιστορία για πάρα πολύ καιρό.  Ευτυχώς όμως ένα αντίγραφο είχε διασωθεί.
Όταν το βιβλίο εκδόθηκε το 1967, η Ολίβια ήταν ήδη παντρεμένη με τον κο. Γιώργο Κασσαπίδη και κατοικούσε στην Ύδρα, ενώ είχαν αποκτήσει και μία κόρη, ηλικίας τότε 5 ετών… την ηλικία ακριβώς που είχε η μητέρα της όταν γράφτηκαν “οι Κουρούνες της Αχλαδούπολης”.

Πρόκειται για την ιστορία του Κύριου Κουρούνου και της Κυρίας Κουρούνας, που ζουν πάνω σε ένα δέντρο στην Αχλαδούπολη.  Εξαιτίας όμως του Κροταλία που κατοικεί στη βάση του δέντρου, τα αυγουλάκια της Κυρίας Κουρούνας δεν βρίσκουν ποτέ την ευκαιρία να εκκολαφθούν.  Κάθε φορά που εκείνη πηγαίνει για ψώνια, ο Κροταλίας τα καταβροχθίζει!  Αφού λοιπόν τον συλλαμβάνει επ’ αυτοφώρω να καταπίνει το 297ο αυτό της γι’ αυτό τον χρόνο, η Κυρία Κουρούνα ζητάει από τον Κύριο Κουρούνο να πάει μέσα στην τρύπα του Κροταλία και να τον σκοτώσει.
Ο Κύριος Κουρούνος όμως το σκέφτεται καλύτερα και ζητάει τη βοήθεια του φίλου του, του σοφού γερο-Κουκουβάγιου, για να βρουν μία λύση…

 

Το ότι το βιβλίο αυτό έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά, το ανακάλυψε ο σύζυγός μου, πριν από λίγο καιρό, σε μία από τις αναζητήσεις του.  Είχε εκδοθεί το 2006 από τις εκδόσεις Διήγηση και μάλιστα με εικονογράφηση της εκπληκτικής Beatrice Alemagna (που τη γνωρίζω λόγω δουλειάς εδώ και χρόνια, αλλά στην Ελλάδα έχει γίνει γνωστή περισσότερο από τη συνεργασία της με τις Εκδόσεις Κόκκινο).
Όταν όμως αρχίσαμε να το αναζητάμε, έζησα μία μεγάλη απογοήτευση: ενώ το είχαμε υποσχεθεί στην κόρη μας, δε μπορούσαμε να το βρούμε πουθενά, είχε εξαντληθεί από τον εκδότη!  Σε μία ύστατη προσπάθεια, και χωρίς καν να ελπίζω πια σε κάποιο θετικό αποτέλεσμα, έκανα μία τελευταία ερώτηση, μήπως με κάποιο τρόπο καταφέρουν να μου το βρουν.
“Το συγκεκριμένο βιβλίο το έχω στο βιβλιοπωλείο”, ήταν η απάντηση που έλαβα.

Και, να το!

Καθώς το διάβαζα ξανά, θυμήθηκα μία φράση που είχε διατυπώσει κάποτε ο συγγραφέας του, και αποτελεί ίσως μία από τις αιτίες που με οδήγησαν σε αυτές τις σημειώσεις:

“Τα παιδιά είναι αξιοπρόσεκτα για την ευφυΐα και το πάθος τους, την αδιαλλαξία προς την υποκρισία, την καθαρότητα και τη σκληρότητα της όρασής τους.” – Aldous Huxley